Vụ kiện bảo hiểm không bồi thường ôtô cháy với cớ 'chưa tìm ra thủ phạm'

Vụ tranh chấp hợp đồng bảo hiểm xe cơ giới này vừa được Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao lựa chọn làm một trong 8 án lệ vừa công bố. Theo đó, các tòa án trên toàn quốc có trách nhiệm nghiên cứu, áp dụng án lệ này trong xét xử kể từ ngày 1/7.

Nội dung án lệ tập trung giải quyết trường hợp của một ôtô bị cháy khi có hợp đồng bảo hiểm còn hiệu lực. Cơ quan giám định kết luận vụ cháy do con người gây ra, nhưng cơ quan điều tra chưa xác định được cụ thể ai gây ra và đã ra quyết định tạm đình chỉ điều tra vụ án hình sự.

Vậy trong trường hợp này, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm bồi thường thiệt hại về tài sản cho chủ xe không?

Vụ án được TAND huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam (cũ) xét xử sơ thẩm tháng 11/2022, giữa nguyên đơn ông Vương và bị đơn là Công ty bảo hiểm H.

Vụ việc bắt đầu từ cuối năm 2018, khi ông Vương ký hợp đồng bảo hiểm xe cơ giới với Công ty bảo hiểm H, cho chiếc Ford Ranger của mình, thời hạn một năm từ tháng 12/2018- 12/2019.

Hai loại hình bảo hiểm chính gồm bảo hiểm tự nguyện xe ôtô và bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe. Giá trị bảo hiểm vật chất xe là 650 triệu đồng.

Sau khi mua bảo hiểm, quá trình sử dụng xe ông Vương được xác định đã thực hiện việc đăng kiếm và bảo trì định kỳ theo quy định của nhà sản xuất.

Song rạng sáng 16/7/2019, đầu xe bùng cháy khi đang đậu ngay tại bãi gần nhà. Sau vụ hỏa hoạn kéo dài khoảng 20 phút, toàn bộ khoang động cơ cùng các chi tiết nhựa và cao su phía trước bị nhiệt tác động và hư hại hoàn toàn.

Ngay sau đó, ông Vương đã thực hiện đúng nghĩa vụ của mình bằng việc thông báo cho phía bảo hiểm và các cơ quan chức năng để tiến hành giám định hiện trường và lấy lời khai ban đầu. Bảo hiểm H cũng đã cử cán bộ đến ghi nhận sự việc và hướng dẫn thủ tục bồi thường sơ bộ.

Những rắc rối pháp lý bắt đầu nảy sinh khi các cơ quan chuyên môn vào cuộc để xác định nguyên nhân của vụ cháy. Kết quả giám định cho thấy, nguyên nhân dẫn đến vụ cháy xe do sự tác động từ con người.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Núi Thành đã quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội Hủy hoại tài sản để tìm thủ phạm.

Tuy nhiên, sau thời gian điều tra không thể xác định được người đốt xe, cơ quan điều tra tạm đình chỉ điều tra vụ án hình sự. Trong khi đó, Bảo hiểm H yêu cầu có kết luận chính thức về thủ phạm mới tiến hành bồi thường.

Cho rằng Bảo hiểm H cố tình từ chối bồi thường với lý do này là trái với các thỏa thuận trong Hợp đồng bảo hiểm, ông Vương khởi kiện, đề nghị Tòa tuyên buộc Bảo hiểm H chi trả tổn thất vật chất theo hợp đồng 650 triệu đồng, chi phí giám định và lãi suất từ khoản bồi thường chậm trả trong 2 năm.

Tại tòa, Bảo hiểm H lập luận đơn vị bảo hiểm sẽ không chịu trách nhiệm trong trường hợp có "hành động cố ý gây thiệt hại của chủ xe, người điều khiển xe và những người có quyền lợi liên quan".

Do đó, khi vụ án hình sự bị tạm đình chỉ mà chưa rõ ai là người đốt xe, phía doanh nghiệp cho rằng chưa có căn cứ để loại trừ khả năng chủ xe tự gây cháy để trục lợi bảo hiểm và yêu cầu ông Vương phải đợi cho đến khi có kết luận điều tra cuối cùng mới xem xét bồi thường.

Họ nói đã đề nghị sẽ ứng trước 50% giá trị thiệt hại trên tinh thần "chia sẻ khó khăn", nhưng ông Vương đã không chấp nhận giải pháp này.

Tòa sơ thẩm tuyên chấp nhận yêu cầu của ông Vương, song phía Bảo hiểm H kháng cáo.

Tòa phúc thẩm: Chưa rõ người đốt xe, bảo hiểm vẫn phải bồi thường

9 tháng sau, vụ kiện được TAND tỉnh Quảng Nam (cũ) xét xử phúc thẩm.

HĐXX xác định rằng, việc xe bị cháy là một thiệt hại thực tế và là một "sự kiện bảo hiểm" đã phát sinh rõ ràng trong thời gian hợp đồng còn hiệu lực.

Tòa nhận định việc cơ quan điều tra tạm đình chỉ vụ án do chưa tìm thấy thủ phạm không đồng nghĩa với việc có bằng chứng cho thấy chủ xe đã cố ý gây cháy.

Theo hồ sơ vụ án, không có bất kỳ tài liệu nào chứng minh ông Vương có lỗi hay vi phạm các điều khoản loại trừ. Việc bắt buộc người mua bảo hiểm phải chờ đợi vô thời hạn cho đến khi tìm ra tội phạm trong một vụ án hình sự để được bồi thường dân sự là không phù hợp với bản chất của dịch vụ bảo hiểm rủi ro.

Do vậy, việc ông Vương yêu cầu Bảo hiểm H bồi thường thiệt hại vật chất là có căn cứ nên được chấp nhận.

Tòa tuyên buộc Bảo hiểm H trả cho ông Vương 100% mức bảo hiếm theo hợp đồng bảo hiểm, là 650 triệu đồng. Tổng số tiền lãi chậm trả được xác định là hơn 186 triệu đồng cùng chi phí giám định 27,5 triệu đồng.

Bảo hiểm vẫn có quyền đòi thủ phạm bồi thường

Một điểm quan trọng khác được Tòa nêu trong bản án là quyền lợi của doanh nghiệp bảo hiểm vẫn luôn được pháp luật bảo vệ thông qua chế định "thế quyền".

Cụ thể, theo Luật Kinh doanh bảo hiểm, sau khi trả tiền bồi thường cho ông Vương, Bảo hiểm H có quyền bảo lưu quyền khiếu nại và đòi người thứ ba (thủ phạm gây cháy) bồi hoàn lại số tiền đó.

Do đó, việc doanh nghiệp bồi thường trước cho khách hàng khi chưa biết thủ phạm không làm mất đi quyền lợi kinh tế của họ nếu sau này cơ quan chức năng tìm ra người phá hoại.

Nhận định này đã tháo gỡ nút thắt lớn nhất trong tranh chấp, khẳng định rằng rủi ro về việc chưa tìm thấy thủ phạm không được phép đẩy sang cho người mua bảo hiểm gánh chịu.

Án lệ này không chỉ giải quyết triệt để một vụ tranh chấp cụ thể mà còn thiết lập một chuẩn mực pháp lý cho toàn ngành bảo hiểm, ngăn chặn tình trạng các doanh nghiệp bảo hiểm lấy lý do "chờ kết quả điều tra" để kéo dài thời gian, né tránh nghĩa vụ bồi thường.

Án lệ cũng giúp người tham gia bảo hiểm yên tâm cho rằng quyền lợi của họ sẽ được bảo vệ, ngay cả khi thủ phạm chưa được tìm ra.

Thanh Lam

Nguồn: VnExpress.net