Trung Quốc là nước đầu tiên đưa chip cấy não ra thị trường

Một ngày tháng 10 năm ngoái, khi đang ngồi trong sân nhà ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, một bệnh nhân liệt toàn thân tên là Dong Hui thử cầm bút lên viết.

Dong, 39 tuổi, bị chấn thương tủy sống và bị liệt từ cổ trở xuống sau một vụ tai nạn ôtô năm 2020. Chậm rãi nhưng đầy quyết tâm, anh viết tên mình, rồi đến chữ "cảm ơn", rồi đến ngày tháng. Đây là kết quả của quá trình phục hồi chức năng kéo dài 11 tháng sử dụng một thiết bị cấy ghép trong não.

Trước khi điều trị, Dong có thể cử động nhẹ cánh tay nhưng không thể điều khiển các ngón tay. "Tôi không thể tin rằng mình có thể viết trở lại. Tôi phấn khích đến mức còn viết thiếu một nét trong tên mình", anh nói với MIT Technology Review.

Tháng 11/2024, Dong trở thành một trong những người đầu tiên ở Trung Quốc được cấy giao diện não - máy tính xâm lấn, hay BCI, thông qua phẫu thuật não. Anh đăng ký tham gia thử nghiệm lâm sàng sau khi xem quảng cáo về việc BCI giúp một bệnh nhân bị liệt có thể cử động.

Thiết bị cấy ghép não của Dong có kích thước bằng đồng xu, tên là NEO, do start-up Neuracle Technology có trụ sở tại Thượng Hải hợp tác với các nhà nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh phát triển.

Tháng 3 vừa qua, NEO được chính phủ Trung Quốc cho phép sử dụng ngoài phạm vi thử nghiệm lâm sàng, trở thành sản phẩm giao diện não - máy tính xâm lấn đầu tiên trên thế giới được thương mại hóa. Hiện thiết bị này được cung cấp cho một số bệnh nhân tại Trung Quốc bị liệt tay chân do chấn thương tủy sống.

Để cấy thiết bị, Dong trải qua ca phẫu thuật kéo dài hơn một tiếng rưỡi. Các cảm biến của thiết bị, làm nhiệm vụ thu nhận tín hiệu não của Dong, được đặt trên màng cứng - lớp mô ngoài cùng cứng chắc bao phủ và bảo vệ não. Các tín hiệu này được truyền tới máy tính thông qua một thiết bị đặt trên hộp sọ. Sau đó, máy tính chuyển đổi tín hiệu thành lệnh cho một chiếc găng tay robot đeo trên tay bệnh nhân.

Dong bắt đầu quá trình phục hồi chức năng khoảng một tuần sau phẫu thuật. "Vào ngày thứ chín của quá trình tập luyện, bàn tay phải của tôi đã cầm được một quả bóng mà không cần sự hỗ trợ của găng tay", anh nói. "Đó là một khoảnh khắc kỳ diệu".

Hiện anh vẫn tiếp tục tập luyện tại nhà. Anh muốn có thể kiểm soát đôi tay tốt hơn để tự mặc quần áo, ăn uống và làm những công việc hàng ngày khác mà không phải làm phiền người khác.

Ngày càng có nhiều người bị chấn thương nghiêm trọng ở Trung Quốc có thể sẽ đi theo liệu trình tương tự nhờ việc NEO vừa được phê duyệt. Theo Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc, cơ quan chịu trách nhiệm giám sát thuốc và thiết bị y tế của nước này, sản phẩm cấy não này phù hợp với bệnh nhân từ 18 đến 60 tuổi bị liệt toàn bộ tứ chi do chấn thương tủy sống nhưng vẫn còn một phần chức năng ở cánh tay.

NEO đã vượt qua một số giao diện não - máy tính khác trong cuộc đua ra thị trường, chẳng hạn như thiết bị của Neuralink, công ty có trụ sở tại California do Elon Musk sáng lập.

Một lý do khiến NEO được phê duyệt nhanh có thể là thiết kế của nó "tương đối ít xâm lấn hơn" so với các thiết bị cùng loại như chip cấy não N1 của Neuralink, theo Avinash Singh, nhà nghiên cứu BCI tại Đại học Công nghệ Sydney.

8 cảm biến của NEO nằm trên màng bảo vệ não, trong khi chip N1 của Neuralink xuyên trực tiếp vào vỏ não, tức lớp ngoài cùng của chính bộ não. Thiết bị của Neuracle gặp ít ràng buộc pháp lý hơn vì nó ít nguy cơ gây xuất huyết, sẹo thần kinh đệm và suy giảm tín hiệu dài hạn hơn, Singh nói.

Chuyên gia cho biết thêm, sự hỗ trợ của Trung Quốc đối với ngành BCI trong nước giúp NEO được đưa vào quy trình phê duyệt rút gọn, trong khi quy trình phê duyệt của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ có thể kéo dài nhiều năm.

Việc NEO được phê duyệt có ý nghĩa quan trọng đối với ngành giao diện não - máy tính trên toàn cầu, theo Wang Shouyan, nhà khoa học thần kinh tại Đại học Phục Đán ở Thượng Hải. Dù hoạt động nghiên cứu và phát triển thiết bị này đã diễn ra trong nhiều thập kỷ, phần lớn vẫn chỉ nằm trong phòng thí nghiệm. Động thái của Trung Quốc cho thấy BCI hiện đã sẵn sàng cho sản xuất quy mô lớn và sử dụng lâm sàng, theo Wang.

Theo MIT Technology Review, vài ngày sau khi NEO được phê duyệt, Trung Quốc bắt đầu mã hóa thiết bị này vào hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia. Đây là một trong những bước đầu tiên hướng tới tương lai BCI nằm trong diện bảo hiểm chi trả một phần, các bệnh nhân Trung Quốc đủ điều kiện sẽ chỉ phải chi trả một tỷ lệ nhất định nếu họ cần thiết bị này trong quá trình điều trị.

Chính phủ Trung Quốc cũng đã tích hợp một số phương pháp điều trị BCI vào bảo hiểm y tế tại một vài tỉnh thí điểm, và thị trường nội địa dự kiến sẽ đạt 809 triệu USD vào năm 2027, theo CCID Consulting.

Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc liệt kê BCI là một trong những lĩnh vực công nghệ quyết định năng lực cạnh tranh, cùng với công nghệ lượng tử, AI, 6G và năng lượng hợp hạch, theo Reuters. Một số công ty khởi nghiệp Trung Quốc, bao gồm NeuroXess và StairMed, đã hoạt động trong lĩnh vực này trong nhiều năm.

"Trung Quốc có nhiều lợi thế trong lĩnh vực giao diện não - máy tính, chẳng hạn như dân số khổng lồ, nhu cầu bệnh nhân rất lớn, chuỗi công nghiệp hiệu quả về chi phí và nguồn nhân lực dồi dào trong lĩnh vực STEM", Yao Dezhong, Giám đốc Viện Khoa học não bộ Tứ Xuyên, nói với Reuters. Ở Trung Quốc, các bệnh nhân như Dong có xu hướng đón nhận công nghệ này.

Nhiều BCI khác cũng đang trong quá trình chờ phê duyệt tại Trung Quốc, bao gồm Beinao-1, do Viện Nghiên cứu não bộ Trung Quốc tại Bắc Kinh và công ty khởi nghiệp liên kết của viện, NeuCyber NeuroTech, phát triển. Thiết bị này, nằm trên màng cứng của não được thiết kế để giúp những người gặp khó khăn về vận động và ngôn ngữ do chấn thương tủy sống hoặc bệnh xơ cứng teo cơ một bên. Các ứng viên tiếp theo có thể được phê duyệt sớm nhất vào năm 2028, Singh cho biết.

Nam Nguyễn tổng hợp

Nguồn: VnExpress.net