Lãnh đạo Trung - Triều muốn gì ở nhau từ cuộc gặp thượng đỉnh?

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un hôm 8/6 cùng ca ngợi mối quan hệ mà họ gọi là "không thể phá vỡ" giữa hai nước khi ông Tập đang có chuyến thăm Bình Nhưỡng.

Chuyến công du kéo dài hai ngày là chuyến đi nước ngoài đầu tiên của ông Tập trong năm nay và là lần đầu tiên lãnh đạo Trung Quốc tới Bình Nhưỡng sau 7 năm. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm Triều Tiên đang tiếp tục mở rộng ảnh hưởng trên trường quốc tế sau khi nước này trở thành đối tác then chốt của Nga trong cuộc xung đột tại Ukraine.

Theo thông cáo về cuộc hội đàm giữa hai lãnh đạo do hãng thông tấn Xinhua của Trung Quốc công bố, Chủ tịch Tập đã kêu gọi đôi bên "phối hợp chiến lược chặt chẽ" và tăng cường các hoạt động giao lưu "ở mọi cấp độ, trên mọi lĩnh vực".

Ông Tập cho biết sẵn sàng làm sâu sắc thêm mối quan hệ với lãnh đạo Triều Tiên trong "kỷ nguyên mới", cụm từ mà Chủ tịch Trung Quốc từng sử dụng để ám chỉ sức mạnh cũng như ảnh hưởng ngày càng tăng của Mỹ trên trường quốc tế. Xinhua cũng nêu chi tiết các đề xuất từ trao đổi cấp cao đến thương mại, nông nghiệp và khôi phục các tuyến giao thông giữa hai nước.

Hong Min, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc (KINU), cho rằng việc ông Tập nhấn mạnh vào vấn đề kinh tế, giao lưu thương mại trong chuyến thăm cho thấy lãnh đạo Trung Quốc rất chú trọng vào việc tạo đòn bẩy với Triều Tiên, trong bối cảnh Bình Nhưỡng đang ngày càng củng cố quan hệ với Moskva.

Sau khi Nga phát động chiến dịch tại Ukraine hồi năm 2022, Bình Nhưỡng đã mở rộng hợp tác quân sự với Moskva, cử binh sĩ tới tỉnh Kursk của Nga để chống lại chiến dịch tấn công của Ukraine và đỉnh điểm là hiệp ước phòng thủ chung được ký kết trong chuyến thăm của ông Putin tới Triều Tiên hồi năm 2024.

"Trung Quốc muốn đảm bảo rằng các lợi ích của mình với Triều Tiên được bảo vệ khi Moskva và Bình Nhưỡng đang xích lại gần nhau một cách nhanh chóng", Ankit Panda, chuyên gia về chính sách hạt nhân tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận xét.

Chu Phong, Hiệu trưởng Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nam Kinh, Trung Quốc, cho rằng mối lo ngại sâu sắc của Bắc Kinh hiện nay là bị cuốn vào một liên minh Nga - Trung - Triều để công khai đối phó với phương Tây. Một liên minh kiểu Chiến tranh Lạnh như vậy có thể gây bất lợi rất lớn cho Trung Quốc trong nỗ lực hợp tác, giao thương với Mỹ và châu Âu.

"Vấn đề là Nga và Triều Tiên hy vọng có thể hình thành một liên minh quân sự ba bên như vậy", ông Chu nói. "Đây là một cấu trúc thời Chiến tranh Lạnh mà Trung Quốc tuyệt đối không thể chấp nhận".

 

 

Ông Kim Jong-un ra sân bay đón ông Tập Cận Bình

Nhưng nếu Trung Quốc không có các động thái tăng cường quan hệ với Triều Tiên, nước này sẽ đối mặt với kịch bản Moskva trở thành bên có ảnh hưởng áp đảo với Bình Nhưỡng, khiến đòn bẩy của Bắc Kinh sẽ bị giảm đi đáng kể, chuyên gia Panda chỉ ra.

Trung Quốc đã ứng phó bằng cách cố gắng thiết lập lại mối quan hệ với Triều Tiên. Cuối năm ngoái, ông Tập mời ông Kim tham dự một cuộc duyệt binh ở Bắc Kinh, đồng thời để ông đứng ở vị trí nổi bật ngay bên cạnh mình cùng với ông Putin.

Đây là hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của họ sau 6 năm. Ông Tập ca ngợi hai nước là "láng giềng tốt, người bạn tốt và những người đồng chí tốt gắn kết bởi một vận mệnh chung", đồng thời kêu gọi phối hợp chặt chẽ hơn.

Chuyến thăm của ông Tập lần này cũng nằm trong mục tiêu trên. Chủ tịch Trung Quốc đã không đến thăm Bình Nhưỡng kể từ năm 2019. Ông liên tục cắt giảm các chuyến công tác nước ngoài trong những năm gần đây.

"Chúng ta cần nhớ rằng ông Tập thực ra không công du nước ngoài nhiều", William Yang, nhà phân tích cao cấp về Đông Bắc Á của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho hay. "Việc Chủ tịch Tập quyết định đích thân đến thăm Bình Nhưỡng cho thấy Trung Quốc coi trọng chuyến đi này đến mức nào".

Theo Rachel Minyoung Lee, chuyên viên cao cấp thuộc Chương trình Triều Tiên tại Trung tâm Stimson, trụ sở tại Washington, để hạn chế tầm ảnh hưởng của Nga đối với Triều Tiên, Bắc Kinh cũng có thể gia tăng hỗ trợ kinh tế cho Bình Nhưỡng.

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Triều Tiên đã tăng vọt lên khoảng 2,3 tỷ USD vào năm ngoái, mức cao nhất trong vòng 6 năm qua. Các chuyến tàu khách giữa Bắc Kinh và Bình Nhưỡng cũng đã hoạt động trở lại vào đầu năm nay sau 6 năm gián đoạn.

Ông Tập hôm 8/6 cho biết việc nối lại các chuyến tàu và chuyến bay chở khách gần đây giữa Bắc Kinh và Bình Nhưỡng sẽ giúp mở rộng các hoạt động giao lưu. Hai nước láng giềng cũng cam kết tăng cường hợp tác trong lĩnh vực du lịch.

Trong thông điệp cảm ơn sau khi kết thúc chuyến thăm, ông Tập cho biết đã cùng ông Kim Jong-un đạt được "đồng thuận quan trọng" sau các cuộc trao đổi sâu rộng và nhất trí cùng bảo vệ hòa bình khu vực cũng như toàn cầu. Chi tiết các thỏa thuận mà hai bên đạt được không được công bố.

Tuy nhiên, giáo sư Lim Eul-chul, chuyên gia tại Đại học Kyungnam của Hàn Quốc, chỉ ra rằng trong khi ông Tập chú trọng vào mối quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước và các sáng kiến về trật tự toàn cầu, Triều Tiên dường như có những mối quan tâm khác.

Trong thông cáo chính thức về kết quả chuyến thăm, hãng thông tấn trung ương Triều Tiên KCNA đã loại bỏ những thông tin có thể khiến nước này bị hiểu là ở thế "cửa dưới" so với Trung Quốc, hoặc là bên phụ thuộc vào nước này. Thay vào đó, Bình Nhưỡng nhấn mạnh vào phẩm giá quốc gia và "mối quan hệ đặc biệt" với nước láng giềng, tạo ấn tượng về hai đối tác bình đẳng.

KCNA cho hay trong cuộc gặp thượng đỉnh lần này, ông Kim và ông Tập đã nhất trí mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và văn hóa, nhấn mạnh cuộc gặp thượng đỉnh ở Bình Nhưỡng đã "mở ra một chương mới trong quan hệ hai nước".

"Thông cáo của phía Triều Tiên đề cao tình đoàn kết, được thể hiện qua các thông điệp đối phó với Mỹ hay vấn đề liên quan đến đảo Đài Loan, nhằm thể hiện sự ngang hàng", chuyên gia Hong Min nhận định.

Thông cáo của cả Trung Quốc lẫn Triều Tiên đều không đề cập gì đến chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng. Không giống như chuyến thăm 7 năm trước, ông Tập giờ đây không còn nhắc đến việc Trung Quốc ủng hộ "phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên" và điều này được coi là một thắng lợi với ông Kim, người coi sở hữu vũ khí hạt nhân là quyền tất yếu của Bình Nhưỡng.

Các chuyên gia chỉ ra rằng đối với ông Kim, việc giữ cân bằng mối quan hệ với Trung Quốc cũng là một lựa chọn thực tế. Nếu chiến sự Ukraine kết thúc, nhu cầu của Nga đối với hỗ trợ từ Triều Tiên có thể sẽ giảm đi.

"Trung Quốc nhận thấy những rủi ro từ việc gây sức ép quá mức với Triều Tiên", chuyên gia Leif-Eric Easley, giáo sư Đại học Ewha ở Seoul, Hàn Quốc, nói. Trong khi đó, Bình Nhưỡng với tâm thế ngày càng tự tin muốn trở nên bình đẳng hơn trong mối quan hệ với Bắc Kinh.

"Trung Quốc kỳ vọng Triều Tiên tôn trọng lợi ích của họ và tránh các chính sách gây bất ổn", giáo sư Easley nhận định. "Dù không phải là sự ủng hộ vô điều kiện, chuyến thăm của ông Tập là động thái tạo ra gắn kết mang tính chiến lược với ông Kim".

Vũ Hoàng (Theo CGTN, Washington Post, KCNA)

Nguồn: VnExpress.net