Kinh tế toàn cầu ra sao sau thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran?

Ngày 14/6, Mỹ - Iran thông báo đạt thỏa thuận nhằm chấm dứt hơn ba tháng giao tranh. Thỏa thuận này sẽ được ký tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận sẽ dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với Iran, đổi lại Iran phải mở cửa trở lại eo biển Hormuz "mà không có phí quá cảnh". Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng khẳng định hai bên sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự "ngay lập tức và vĩnh viễn".

Tin tức này ngay lập tức khiến các thị trường toàn cầu biến động lớn. Phản ứng mạnh nhất là thị trường năng lượng. Dầu thô Mỹ WTI hiện giảm 6% về 79,8 USD một thùng. Dầu Brent mất 5,1% còn 82,8 USD một thùng. Đây là mức giá thấp nhất 3 tháng.

Các thị trường chứng khoán châu Á cũng tăng vọt. Chỉ số Kospi (Hàn Quốc) đóng cửa phiên giao dịch ngày 15/6 tăng 5,2%. Nikkei 225 (Nhật Bản) tăng 5%. S&P/ASX 200 của Australia lên 1,3%. Các chỉ số tương lai của thị trường chứng khoán Mỹ hiện tăng 1-2%.

"Các thị trường đã đợi tin tức này nhiều tháng qua và giờ đã thở phào. Tổng thống Trump đã xác nhận eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại và lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ được dỡ bỏ", Josh Gilbert - nhà phân tích khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại eToro cho biết trên CNBC.

Các nhóm tài sản khác cũng ghi nhận biến động trong phiên đầu tuần. Chỉ số Dollar Index giảm 0,3%. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm hạ 5 điểm cơ bản (0,05%), cho thấy nhà đầu tư đã bớt lo ngại về tác động của giá năng lượng lên lạm phát.

"Tác động tức thời nhất là thị trường đang điều chỉnh lại phần bù rủi ro lạm phát trong giá tài sản, phát sinh từ khi eo biển bị phong tỏa", Billy Leung - chiến lược gia đầu tư tại Global X ETFs cho biết.

Tại ngân hàng Commonwealth Bank of Australia, các nhà phân tích nhấn mạnh tương lai thị trường dầu mỏ sẽ phụ thuộc vào tốc độ hoạt động vận chuyển và sản xuất trở lại bình thường. Vivek Dhar - Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa và phát triển bền vững tại CBA dự báo giá dầu Brent về 80 USD một thùng vào cuối năm nay, nếu eo biển mở cửa và hoạt động xuất khẩu được khôi phục.

Ông lưu ý thiệt hại với cơ sở hạ tầng lọc dầu, sự hiện diện của thủy lôi trên biển và những bất ổn liên quan đến hoạt động của các tàu chở dầu có thể làm chậm quá trình bình thường hóa. Dù vậy, Dhar cho rằng thị trường nhiều khả năng vẫn sẽ được trấn an. Vì dòng chảy dầu chỉ cần khôi phục về mức 60-70% trước chiến sự là đủ để giới phân tích lại dự báo dư cung.

Trên Reuters, nhà phân tích năng lượng Ron Bousso đánh giá việc mở lại eo biển Hormuz sẽ kích hoạt quá trình điều chỉnh theo nhiều giai đoạn với dòng chảy năng lượng toàn cầu. Giai đoạn một, các tàu chở dầu bị mắc kẹt tại khu vực vịnh Ba Tư sẽ ngay lập tức rời đi để tiếp tục hành trình cung cấp năng lượng cho những thị trường đang thiếu hụt, đặc biệt là tại châu Á. Theo hãng dữ liệu Kpler, hiện có khoảng 60 triệu thùng dầu thô và sản phẩm từ dầu đang được lưu trữ nổi trong khu vực Vịnh Ba Tư.

Giai đoạn tiếp theo là làn sóng tàu đổ về đây nhằm giải phóng lượng dầu tại các kho chứa trên đất liền ở Trung Đông và khôi phục xuất khẩu. Dù chuỗi cung ứng cần vài tháng để cân bằng hoàn toàn, tác động giải tỏa áp lực lên kinh tế toàn cầu là rõ rệt. Các nước sản xuất trong khu vực có thể khôi phục khoảng 11 triệu thùng dầu một ngày từng phải ngừng khai thác trong thời gian xung đột.

Korea Herald đánh giá ngành lọc dầu và hóa dầu của Hàn Quốc sẽ hưởng lợi nhiều nhất từ diễn biến này. Các nhà máy lọc dầu nước này phụ thuộc lớn vào nguồn dầu thô từ Trung Đông, trong khi ngành hóa dầu chủ yếu sử dụng naphtha nhập khẩu từ vùng Vịnh. Giá dầu thô giảm sẽ giúp hạ chi phí nhập khẩu và cải thiện biên lợi nhuận của các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng.

Các nước châu Á chịu tác động mạnh nhất khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, do phần lớn dầu họ nhập khẩu từ Trung Đông. Trước chiến sự, khoảng 20% tàu dầu và khí hóa lỏng toàn cầu được vận chuyển qua eo biển này.

Trên Fortune, ông Ajay Srivastava - nhà sáng lập tổ chức tư vấn Global Trade Research Initiative cũng kỳ vọng thỏa thuận hòa bình giúp ổn định thị trường năng lượng, giảm áp lực lên giá dầu, khí đốt, cũng như cải thiện triển vọng tăng trưởng của Ấn Độ.

"Việc vận tải qua khu vực vùng Vịnh bị gián đoạn làm chi phí nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ lên cao, khiến rủi ro lạm phát gia tăng, đồng rupee suy yếu và buộc các nhà máy lọc dầu phải tìm kiếm nguồn cung thay thế từ các thị trường xa hơn", ông nói.

Bên cạnh đẩy giá dầu tăng, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng nhiều mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là phân bón. Iran, Saudi Arabia, Qatar, UAE và Bahrain hiện cung cấp hơn một phần ba nguồn cung ure toàn cầu. Đây là loại phân bón nitơ được sử dụng phổ biến nhất thế giới. Thiếu ure đã gây ảnh hưởng tới mùa gieo trồng cao điểm tháng 5-7 tại nhiều nước Đông Nam Á. Vì vậy, khi Hormuz mở trở lại, tình hình này có thể được xoa dịu.

Với các nhà đầu tư, tác động quan trọng nhất có lẽ là lạm phát và chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương. Giá dầu thấp hơn sẽ giúp giảm áp lực chi phí với hộ gia đình và doanh nghiệp, đồng thời làm giảm nguy cơ lạm phát tăng trở lại trong bối cảnh các ngân hàng trung ương lớn bước vào tuần họp chính sách dày đặc.

"Đây là tín hiệu tích cực đối với nhà đầu tư toàn cầu. Việc giá dầu hạ nhiệt sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho các ngân hàng trung ương", Gilbert nhận định.

Tuần này, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ có phiên họp chính sách. Tuần trước, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nâng lãi suất lần đầu tiên sau 3 năm. Họ cũng là ngân hàng trung ương lớn đầu tiên làm việc này kể từ đầu chiến sự Trung Đông.

Dù vậy, nhiều nhà đầu tư vẫn nghi ngại về tác động kinh tế của thỏa thuận hòa bình. Leung lưu ý việc giá vàng thế giới tăng tốc, hiện lên quanh 4.300 USD một ounce. Ngoài yếu tố áp lực lãi suất hạ nhiệt, ông cho rằng đà tăng của kim loại quý cho thấy thị trường hiện chưa hoàn toàn tin vào thỏa thuận của Mỹ - Iran.

Gilbert cũng cảnh báo thỏa thuận đến ngày 19/6 mới được ký và các chi tiết được công khai hiện rất ít. "Cuộc xung đột này đã nhiều lần cho thấy tình hình có thể đảo chiều rất nhanh", ông nói.

Trên Atlantic Council, Josh Lipsky - cố vấn cho Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng "không nên kỳ vọng thị trường sẽ ăn mừng thỏa thuận hòa bình quá lâu". Ông nhấn mạnh trong hơn một tháng qua, mỗi khi xuất hiện tin tức về khả năng đạt thỏa thuận, giới buôn dầu lại nâng dần kỳ vọng sớm hay muộn điều này cũng thành hiện thực.

"Điều đó có nghĩa các thị trường, vốn luôn hướng tới tương lai, đã phản ánh phần lớn kết quả hôm nay vào giá tài sản từ trước", ông kết luận.

Hà Thu (tổng hợp)

Nguồn: VnExpress.net