Cuộc chiến chống sa mạc hóa của Trung Quốc

Theo Cục Lâm nghiệp và Thảo nguyên Trung Quốc, từ khi Chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc (thường gọi là Vạn lý Trường thành Xanh) bước vào giai đoạn then chốt năm 2023, chính phủ trung ương đầu tư khoảng 13,06 tỷ USD và thực hiện 544 dự án quan trọng, hoàn thành nhiệm vụ xây dựng trên 16,27 triệu ha. Hiện nay, diện tích đất bị sa mạc hóa của Trung Quốc giảm trung bình 667.000 hecta mỗi năm.

Theo People’s Daily, các khu vực sa mạc hóa của Trung Quốc chủ yếu tập trung ở vùng tây bắc, bắc và đông bắc, gọi chung là khu vực "Tam Bắc" với diện tích 4.486 triệu km², chiếm gần một nửa đất nước. Độ che phủ thảm cỏ - rừng tại đây tăng lên 40,76% và diện tích đất sa mạc hóa qua xử lý là 67,82%. Dọc Hành lang Hà Tây, dải ốc đảo và thung lũng dài 1.686 km ở tỉnh Cam Túc, người dân đã xây dựng 1.482 km rào chắn cát. Ở Tân Cương, vành đai rừng phòng hộ trên sa mạc Taklamakan trải dài 3.046 km. Độ xói mòn đất trên những sa mạc và vùng đất cát lớn giảm khoảng 40% từ năm 2000.

Theo Lei Jiaqiang, nhà nghiên cứu tại Viện Sinh thái và Địa lý Tân Cương thuộc Viện Hàn lâm Khoa học, để xây dựng "Vạn lý Trường thành xanh" trên diện tích lớn như vậy, Trung Quốc đã xây dựng hệ thống theo dõi sa mạc hóa từ mặt đất, trong không trung và ngoài vũ trụ, đồng thời phát triển hàng loạt kỹ thuật, công nghệ sinh học và hóa học để kiểm soát cát. Nhà chức trách thiết lập 18 địa điểm thử nghiệm khoa học công nghệ trên khắp khu vực Tam Bắc, triển khai robot và máy trồng cây trang bị định vị Bắc Đẩu. Họ cũng đang thử nghiệm mô hình AI "Smart Sand" nhằm cung cấp cho các nhà hoạch định bộ não kỹ thuật số hỗ trợ đưa ra các quyết định về kiểm soát cát.

Trên sa mạc Kubuqi ở Nội Mông, chính quyền địa phương áp dụng mô hình kết hợp pin quang điện ở bên trên, cố định cát phía dưới và trồng cỏ ở giữa. Nông dân nuôi gà dưới các tấm pin, trồng cà chua và khoai tây trong bóng râm, biến những cồn cát cằn cỗi thành đất trồng trọt.

Theo Interesting Engineering, hồi tháng 4, Viện Sinh thái và Địa lý Tân Cương thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc khởi xướng một số sáng kiến tập trung vào kiểm soát cát, ngăn chặn sa mạc hóa, giải quyết xói mòn do gió và khử mặn đất. Các nhà nghiên cứu thử nghiệm 6 vật liệu mới thân thiện với môi trường giúp ổn định cát ở rìa sa mạc. Trong số đó có giải pháp dựa trên sợi bazan làm từ đá núi lửa tan chảy, giúp gia cố đất, hạn chế cồn cát xâm lấn đất nông nghiệp và cơ sở hạ tầng xung quanh. Ngoài ra, dự án mới cũng sử dụng tro bay, phụ phẩm công nghiệp dạng bụi mịn thu từ quá trình đốt than đá trong nhà máy nhiệt điện. Nhà nghiên cứu Pei Liang cho biết các vật liệu mới có thể nâng cao hiệu quả kiểm soát sa mạc hóa lên 50% trong khi giảm khoảng 30% chi phí.

Theo SCMP, sa mạc rất khó cải tạo do thực vật không thể sống sót trên cát di động, nhưng các nhà khoa học ở Trạm Nghiên cứu Thực nghiệm Sa mạc Shapotou thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) tại thành phố Trung Vệ, Ninh Hạ, tìm ra giải pháp thả một lượng lớn tảo lam lên địa hình khô cằn. Các chủng tảo lam được chọn lọc đặc biệt có thể sống sót trong điều kiện nhiệt độ cao và hạn hán suốt thời gian dài. Khi mưa đến, chúng sống lại, lan rộng nhanh chóng và hình thành lớp vỏ cứng giàu sinh khối cứng trên cát. Lớp "vỏ sống" này cố định cồn cát, có khả năng chịu sức gió lên đến 36 km/h, tạo ra nền tảng hoàn hảo để thực vật phát triển trong tương lai.

Chính quyền Ninh Hạ đã áp dụng kỹ thuật này trong chiến lược kiểm soát cát thuộc chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc và dự kiến tăng quy mô sử dụng lên 5.333-6.667 ha trong 5 năm tới. Theo Science and Technology Daily, các nhà nghiên cứu mất hơn một thập kỷ để hoàn thiện kỹ thuật. Đầu tiên họ chọn 7 chủng tảo lam từ hơn 300 loài. Các dung dịch chứa tảo lam sau đó được trộn với chất hữu cơ và hạt mịn tạo thành hỗn hợp giống bột nhão. Hỗn hợp này được đổ vào khuôn chứa lưới hình lục giác, cuối cùng tạo ra những hạt tương tự cục đất.

An Khang tổng hợp

Nguồn: VnExpress.net