'Doanh nghiệp vướng thủ tục khi muốn tham gia mua bán điện trực tiếp'

Tại hội thảo về chuyển dịch năng lượng do Báo Lao động tổ chức ngày 9/6, bà Bùi Cẩm Hà, Giám đốc điều hành Nami Energy Consulting, cho biết Nghị định 57 tạo hành lang pháp lý tương đối rõ ràng cho cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai, số lượng hợp đồng được ký kết trên thực tế vẫn còn rất hạn chế.

"Rào cản lớn nhất hiện nay là câu chuyện cấp giấy phép hoạt động điện lực", bà Hà nói, cho rằng các quy định khá rõ nhưng cách hiểu, áp dụng tại các địa phương còn khác nhau.

Cụ thể, trong quá trình xin giấy phép hoạt động điện lực, nhiều doanh nghiệp vẫn được yêu cầu bổ sung giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Trong khi đó, theo Luật Đầu tư năm 2025, các doanh nghiệp trong nước đầu tư vào hoạt động sản xuất điện không thuộc diện bắt buộc phải xin giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

"Thực tế, doanh nghiệp vẫn được yêu cầu phải đi xin thêm các loại giấy tờ hoặc làm việc với nhiều cơ quan khác nhau để hoàn thiện hồ sơ. Đây là điểm nghẽn hành chính khiến quá trình triển khai dự án bị kéo dài", bà Hà cho biết.

Một vướng mắc khác được bà Hà đề cập là cách hiểu về mô hình điện mặt trời "tự sản, tự tiêu". Theo bà, về bản chất, đây là mô hình doanh nghiệp tự sử dụng điện được sản xuất ngay tại chỗ nhằm giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia và nâng khả năng chống chịu của doanh nghiệp trước biến động thị trường năng lượng.

Song tại một số địa phương, khái niệm "tự sản, tự tiêu" đang được hiểu theo hướng doanh nghiệp phải tự bỏ vốn đầu tư toàn bộ hệ thống điện mặt trời. Cách hiểu này khiến các mô hình đầu tư của bên thứ ba gặp nhiều khó khăn trong triển khai. Trong mô hình này, doanh nghiệp năng lượng sẽ đầu tư, sở hữu và vận hành hệ thống điện mặt trời, còn khách hàng chỉ mua điện hoặc thuê dịch vụ năng lượng.

Bà Hà cho biết nhiều doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu sử dụng điện mặt trời nhưng không muốn trở thành chủ đầu tư một dự án năng lượng. Họ chỉ muốn tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh chính. Ngược lại, các doanh nghiệp năng lượng có chuyên môn và nguồn lực để đầu tư lại không thể triển khai mô hình một cách rõ ràng do cách hiểu khác nhau về khái niệm tự sản, tự tiêu.

"Hệ quả là cả bên có nhu cầu sử dụng điện sạch và bên có khả năng cung cấp giải pháp đều gặp khó khăn trong quá trình triển khai dự án", bà Hà nêu.

Trước thực tế trên, đại diện Nami Energy Consulting cho rằng cơ quan điều hành cần có hướng dẫn cụ thể và thống nhất để tạo điều kiện cho các dự án điện mặt trời phân tán được triển khai nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Cùng quan điểm, bà Trần Thủy Tiên, Giám đốc Phát triển thị trường và Đối ngoại Công ty Constant Energy, cũng chỉ ra rằng khi triển khai dự án tại địa phương, cách hiểu và áp dụng quy định ở mỗi nơi khác nhau, khiến quá trình thực hiện kéo dài hơn dự kiến.

Bà cũng cho biết các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là doanh nghiệp lớn, chủ yếu muốn tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi thay vì trực tiếp tham gia quản lý hay vận hành hệ thống điện. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn có cơ chế đơn giản, minh bạch và thuận lợi hơn để có thể tiếp cận, sử dụng nguồn năng lượng sạch phục vụ sản xuất.

Đáp lại, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó cục trưởng Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết cơ quan này đã có những trao đổi chính thức và không chính thức với một số nhà đầu tư về cơ chế điện tự sản, tự tiêu và cơ chế DPPA. Theo đó, nhà điều hành nắm được các điểm vướng này.

Theo ông Vũ, Nghị định 57 quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp DPPA; Nghị định 58 quy định về cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời tự sản, tự tiêu. Trong đó, "tự sản, tự tiêu" được hiểu là đơn vị nào tiêu thụ điện thì đơn vị đó tự sản xuất điện - nội dung này đã được đưa vào Luật Điện lực năm 2024.

Để tháo gỡ khi thực hiện các mô hình hợp tác đầu tư giữa các tổ chức, cá nhân, nhà điều hành cho phép mở rộng phạm vi của Nghị định 57. Cụ thể, Nghị định này quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp được mở rộng, để doanh nghiệp có thêm quyền lựa chọn.

"Doanh nghiệp có thể lựa chọn theo mô hình tự sản, tự tiêu nếu tự đầu tư. Còn nếu hợp tác kinh doanh thì có thể theo mô hình mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện kết nối riêng", ông nói.

Ngoài ra, ông Vũ cho rằng Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2025 cũng cung cấp thêm hợp tác đầu tư theo mô hình ESCO (công ty dịch vụ năng lượng). Đây là một kênh giúp các doanh nghiệp hợp tác đầu tư với nhau đa dạng hơn, đáp ứng nhu cầu của từng đơn vị.

Dù vậy, đại diện Bộ Công Thương cũng khẳng định cơ quan quản lý ghi nhận vướng mắc của doanh nghiệp và sẽ điều chỉnh, tháo gỡ trong quá trình sửa Luật Điện lực sửa đổi sắp tới.

"Quan điểm là không nên bó cứng các quan hệ xã hội, hợp tác kinh doanh của doanh nghiệp và người dân", ông nói. Theo ông Vũ, nhà điều hành dự kiến chỉ quy định điện tự sản, tự tiêu có nghĩa là tiêu thụ tại chỗ, không phát lên lưới gây ảnh hưởng đến lưới điện quốc gia. Như vậy, mấu chốt là "tại chỗ", chứ không nhất thiết phải can thiệp vào các hình thái hợp tác của doanh nghiệp.

Với vướng mắc về quy định phòng cháy, chữa cháy hay giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, Bộ Công Thương cũng đang sửa đổi Nghị định 57 và Nghị định 58. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ tháo gỡ tối đa những thủ tục hành chính rườm rà.

"Thực tế, hiện nay còn nhiều thủ tục hành chính, nhiều cửa, dẫn đến phát sinh vướng mắc. Chúng tôi ghi nhận và đã nắm được vấn đề này để tháo gỡ", ông nói thêm.

Phương Dung

Nguồn: VnExpress.net