'ASEAN cần chủ động phòng ngừa xung đột từ sớm'

Chiều 9/6, phiên thảo luận "Thúc đẩy các sáng kiến của ASEAN về phòng ngừa xung đột" diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026.

Khi bối cảnh an ninh khu vực ngày càng phức tạp, với các tranh chấp lãnh thổ chồng chéo, các cuộc khủng hoảng chính trị và sự cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, câu hỏi đặt ra không còn là liệu các cơ chế hiện có cần được cập nhật hay không, mà là ASEAN cần những tư duy mới và những sáng kiến mới nào để chủ động phòng ngừa xung đột thay vì chỉ đơn thuần xử lý xung đột sau khi nó đã xảy ra.

Phiên thảo luận này quy tụ các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia để tranh luận về phương pháp tiếp cận mới đối với việc phòng ngừa xung đột, mang tính chủ động hơn, thích ứng hơn và phù hợp hơn với thực tế của năm 2026 và những năm tiếp theo.

Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird cho rằng trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực và quốc tế ngày càng phức tạp, phòng ngừa xung đột và giảm thiểu rủi ro đang trở thành nội dung trọng tâm của nhiều cuộc thảo luận toàn cầu.

Bà Bird chỉ ra rằng nhiều cuộc khủng hoảng không chỉ xuất phát từ khác biệt lợi ích mà còn do thiếu các kênh liên lạc đủ tin cậy, thiếu không gian để hạ nhiệt căng thẳng và thiếu cơ chế có khả năng chuyển đối đầu thành đối thoại.

"Do đó, ASEAN cần chủ động hơn trong nhận diện sớm nguy cơ xung đột thay vì chỉ tập trung ứng phó khi khủng hoảng đã xảy ra", bà nói.

Đại sứ Australia nhấn mạnh các quốc gia cần tăng cường đầu tư cho công cụ cảnh báo sớm, cơ chế đối thoại và các thể chế khu vực dựa trên luật lệ nhằm duy trì hòa bình, ổn định và vai trò trung tâm của ASEAN trong dài hạn.

Thứ trưởng Thường trực Văn phòng Cố vấn Tổng thống về hòa bình, hòa giải và thống nhất của Philippines, ông Isidro L. Purisima, cho rằng phòng ngừa xung đột không chỉ là vấn đề an ninh mà còn gắn chặt với quản trị, phát triển và tính bao trùm xã hội.

Theo ông, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, thông tin sai lệch hay cạnh tranh chiến lược đều có thể trở thành tác nhân gây bất ổn nếu không được xử lý từ sớm. Ông nhấn mạnh cần đối thoại thay vì đối đầu, đồng thời người dân phải nhìn thấy lợi ích cụ thể mà hòa bình mang lại thông qua sinh kế, việc làm và cơ hội phát triển.

Tổng thư ký Hội đồng Liên nghị viện các quốc gia ASEAN (AIPA) Chem Widhya chỉ ra ASEAN đã có nhiều cơ chế phòng ngừa xung đột như Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+) hay ASEAN+3 (cơ chế hợp tác giữa ASEAN với ba nước Đông Á gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc). Vì vậy, điều quan trọng không phải là tạo thêm cơ chế mới mà là bảo đảm các cam kết hiện có được thực thi đầy đủ và hiệu quả.

Theo ông, các cơ quan lập pháp có thể đóng góp thiết thực vào nỗ lực gìn giữ hòa bình thông qua việc nội luật hóa các thỏa thuận khu vực, giám sát thực thi và đưa tiếng nói của người dân vào quá trình hoạch định chính sách.

Bộ trưởng phụ trách Cộng đồng Pháp ngữ, Quan hệ đối tác quốc tế và công dân Pháp ở nước ngoài của Pháp, bà Eleonore Caroit, cho rằng cộng đồng quốc tế thường chỉ chú ý đến các cuộc chiến đã bùng nổ mà chưa đánh giá đúng vai trò của ngoại giao và đối thoại trong ngăn ngừa xung đột từ sớm.

Các diễn giả nhất trí rằng trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và quốc tế tiếp tục biến động phức tạp, ASEAN cần chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa xung đột, đồng thời củng cố lòng tin chiến lược, tăng cường nội lực và phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có.

Việc duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác thực chất và giữ vững vai trò trung tâm sẽ là yếu tố then chốt để ASEAN tiếp tục đóng vai trò là điểm tựa ổn định của khu vực giữa cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng.

Ngọc Ánh

Nguồn: VnExpress.net